Baş Redaktordan
Rahim İsmayılov: Ailə, dil və din – əsas dayaqlarımız
Ailə – vətənin kiçik modelidir
— Bəxtiyar Vahabzadə
Ailə, dil və din hər bir xalqın və cəmiyyətin mənəvi dayaqlarıdır. Bu üç anlayış birlikdə xalqın kimliyini, əxlaqını və gələcək inkişafını müəyyən edir. Cəmiyyətin sabitliyinin, davamlı inkişafının və mənəvi bütövlüyünün əsasını məhz bu üç sütun təşkil edir. Ailə insanın ilk məktəbi, dil onun kimliyinin göstəricisi, din isə mənəviyyatın qidasıdır. İnsan doğulduğu andan etibarən bu üç dayağın təsiri altında formalaşır. Onların hər biri ayrılıqda böyük əhəmiyyətə malik olsa da, birlikdə olduqda daha güclü və dərin təsirə malik olur. Bu təsir fərdlə başlayır, ailədən cəmiyyətə, cəmiyyətdən isə dövlətə qədər yayılır. Ailə, dil və din birlikdə bir xalqın mənəvi xəzinəsini formalaşdırır.
Ailə – insan həyatının və cəmiyyətin təməli kimi
Ailə insanın ilk və ən əsas sosial mühitidir. İnsan ailədə dünyaya göz açır, orada ilk təlim-tərbiyəsini alır. Ailədə formalaşan dəyərlər insanın sonrakı həyatına yön verir. Valideynlərin övladlarına verdiyi tərbiyə gələcək cəmiyyətin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ailə uşağa sevgini, hörməti, əxlaqı və məsuliyyəti aşılayır. Sağlam ailə mühiti sağlam cəmiyyətin əsasını təşkil edir. Ailədə öyrənilən davranış modelləri gələcəkdə insanın cəmiyyətdəki mövqeyini müəyyən edir. Ailə yalnız maddi deyil, həm də mənəvi dayaqdır. Onun verdiyi sevgi və təhlükəsizlik hissi insanın ruhunu möhkəmləndirir. Ailə münasibətləri hörmət və qarşılıqlı anlaşma üzərində qurulmalıdır. Ana və ata övladlar üçün həm nümunə, həm də dayaq olurlar. Uşağın tərbiyəsində valideynlərin rolu əvəzolunmazdır. Ana şəfqətin, ata isə güvənin simvoludur. Ailə daxilində dəyərlərin ötürülməsi nəsildən-nəslə keçid üçün mühümdür. Ailə sevgisi və dəstəyi insanın çətin anlarda belə ayaqda qalmasına səbəb olur. Ailə dəyərləri insanı formalaşdıran əsas amillərdən biridir. Müasir dövrdə ailə institutuna qarşı müəyyən təhdidlər mövcuddur. Boşanmaların artması, ailə bağlarının zəifləməsi cəmiyyət üçün təhlükədir. Buna görə də ailə dəyərlərinin qorunması dövlət və cəmiyyət üçün prioritet olmalıdır. Ailə institutu nə qədər güclüdürsə, cəmiyyət də bir o qədər möhkəmdir. Azərbaycan ailəsi qədim və dərin mənəvi köklərə malikdir. Ənənəvi ailə modelimizdə hörmət, böyüyə itaət, kiçiyə sevgi əsas dəyərlər kimi qorunur. Bu dəyərlərin müasir dövrdə də yaşadılması vacibdir. Hər bir valideyn öz övladını vətənə, ailəyə və cəmiyyətə yararlı insan kimi tərbiyə etməlidir. Sağlam ailə həm də vətəndaşlıq tərbiyəsinin mənbəyidir. Ailədə öyrənilən dəyərlər vətəndaşın dövlətə və millətə münasibətini formalaşdırır.
Ailə təkcə fərdlərin fiziki birliyi deyil, həm də mənəvi və əxlaqi bağların sistemidir. Azərbaycan ailəsi tarix boyu öz milli-mənəvi dəyərləri ilə seçilmişdir. Bu dəyərlərin əsasını qarşılıqlı hörmət, sevgi və məsuliyyət təşkil edir. Ailədə övladlara təkcə davranış qaydaları deyil, həm də milli kimlik aşılanır. Valideynlər öz həyat tərzi və davranışları ilə övladlara nümunə olurlar. Ailə daxilində sağlam ünsiyyət, anlayış və əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır. Valideynlər övladlarına düzgün istiqamət verməli, onları mənəvi cəhətdən də gücləndirməlidirlər. Ailə uşaqlara vətənpərvərlik, insanpərvərlik və əməksevərlik kimi keyfiyyətləri öyrədir. Əgər ailədə möhkəm mənəvi mühit varsa, övlad da cəmiyyətə faydalı bir vətəndaş olur. Ailə dəyərlərinin qorunması cəmiyyətin mənəvi bütövlüyünün əsasını təşkil edir. Bu dəyərlər yalnız bir ailə çərçivəsində yox, ümummilli səviyyədə yaşadılmalıdır. Ailənin gücü həm də onun ənənələrindədir. Ailədəki bayramlar, mərasimlər və adət-ənənələr uşağın milli kimliyini formalaşdırır. Hər bir nəsil özündən sonrakı nəslə ailə dəyərlərini ötürməlidir. Bu ötürülmə prosesi mənəvi mirasın qorunmasına xidmət edir. Ailələr arasında münasibətlər də cəmiyyətin birlik və həmrəyliyinə təsir edir. Yaxın qohumluq münasibətləri insanlar arasında etimad mühiti yaradır. Ailə həm də mənəvi sığınacaqdır. İnsanın ən çətin anlarında üz tutduğu ilk yer ailəsidir. Ailədə duyulan istilik və sevgi fərdin mənəvi sabitliyini təmin edir. Ailənin dağılması isə yalnız fərdi deyil, bütövlükdə cəmiyyəti zərbə altında qoyur. Ailə dəyərləri zəiflədikdə cəmiyyətdə pozucu meyllər güclənir. Ona görə də ailə təkcə şəxsi məsələ deyil, ümummilli əhəmiyyət daşıyan bir institutdur. Dövlət siyasətində ailə institutunun gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Ailə modelinin qorunması cəmiyyətin gələcəyinin təminatıdır. Sağlam ailə təkcə övladlara deyil, eyni zamanda dövlətə də fayda verir. Cəmiyyətin mənəvi dirəyi olan ailə dəyərləri daim təbliğ olunmalıdır. Müasir informasiya axınında bu dəyərlərin itməsi təhlükəsinə qarşı ciddi tədbirlər görülməlidir. Televiziya, internet və digər media vasitələri ailə dəyərlərinin təbliğində mühüm rol oynamalıdır. Ailə mövzusunda maarifləndirmə işləri gücləndirilməlidir. Ailə institutunu qorumaq həm dövlətin, həm də vətəndaşın borcudur. Cəmiyyətin mənəvi saflığını təmin edən ailə dəyərləri hər bir fərdin davranışında öz əksini tapmalıdır. Ailənin sosial funksiyası ilə yanaşı mənəvi funksiyası da unudulmamalıdır. Ailələr bir-birinə örnək olmalı və sağlam həyat tərzini təbliğ etməlidirlər. Uğurlu ailə modeli cəmiyyətdə nümunə kimi qəbul edilir. Belə ailələr həm cəmiyyətin sabitliyinə, həm də mənəvi inkişafına töhfə verirlər. Ailə dəyərləri təkcə yaşlı nəslin yox, gənclərin də həyatında əsas yer tutmalıdır. Gənclər ailə qurmaq məsuliyyətini dərk etməlidirlər. Ailə qurmaq sadəcə sosial hadisə deyil, həm də mənəvi bir anddır. Bu and iki insan arasında deyil, bütövlükdə cəmiyyətin qarşısında götürülən məsuliyyətdir. Ailənin qorunması gələcəyin qorunması deməkdir. Ailə sadəcə iki nəfərin birliyi yox, gələcək nəslin bünövrəsidir. Gələcək nəsillərin tərbiyəsi və formalaşması ailədən başlayır. Ailədəki müsbət enerji uşağın ruhuna sirayət edir. Əgər ailədə sevgi varsa, uşaq da sevgi dolu böyüyür. Ailədəki zorakılıq və laqeydlik isə uşağın psixoloji inkişafına mənfi təsir edir. Bu səbəbdən ailə daxilində sağlam münasibətlər çox önəmlidir. Ailə üzvləri bir-birinə qarşı səmimi və qayğıkeş olmalıdırlar. Qayğı və diqqət ailə bağlarını gücləndirir. Ailə daxilində paylaşma və qarşılıqlı dəstək hər bir üzvün mənəvi inkişafına təsir edir. Ailənin cəmiyyətə və dövlətə verdiyi töhfə ölçüyəgəlməzdir. Sağlam ailə cəmiyyətin inkişaf motorudur. Hər bir ailə öz varlığı ilə cəmiyyətin bütövlüyünə xidmət edir. Ailə vəhdət və bütövlük simvoludur. Cəmiyyətin ruhu ailə ilə başlayır. Ailə bir məktəbdir ki, burada öyrənilənlər ömürlük qalır. Ailənin gücü milli dəyərlərin yaşadılmasında özünü göstərir. Ailə milli kimliyin daşıyıcısıdır. Bu kimlik dili və dini də əhatə edir. Ailə, dil və din arasında ayrılmaz bağ mövcuddur. Onlar birlikdə cəmiyyətin mənəvi sütunlarını təşkil edir. Bu sütunlardan biri zəiflədikdə digərləri də təsirə məruz qalır. Ailə dili yaşadır, din isə ailəyə mənəvi ruh verir. Dil ailədə danışılır, din isə ailədə yaşanır. Ailə bu iki əsas dəyərin daşıyıcısı və ötürücüsüdür. Ailədə öyrədilən dil və din dəyərləri uşağın kimliyini formalaşdırır. Ana dilində danışmaq həm milli, həm də mənəvi məsuliyyətdir. Ailə uşağa ana dilini öyrədən ilk məkandır. Ana dili insanın düşüncə tərzini və dünyagörüşünü formalaşdırır. Dil bir millətin ruhudur. Dilini sevən xalq öz milli varlığını qoruyur. Ana dili hər bir insanın kimliyidir. Bu kimlik ailədə formalaşır. Ana dili həm də milli birlik və həmrəyliyin əsas vasitəsidir. Cəmiyyətin və dövlətin gücü onun dilində əks olunur. Dil həm də tarixi yaddaşın daşıyıcısıdır. Bu yaddaş nəsildən-nəslə ötürülməlidir. Ailədə ana dili sevgi ilə öyrədilməlidir. Valideynlər övladlarına dilin gözəlliyini və zənginliyini tanıtmalıdır. Dil təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də mədəniyyətin daşıyıcısıdır. Mədəni irsimiz, ədəbiyyatımız və tariximiz dil vasitəsilə qorunur. Ana dilində düşünmək və yazmaq milli kimliyin qorunması deməkdir.
Ailə, dil və din – bu üç əsas dayaq cəmiyyətin əsas sütunlarını təşkil edir. Onlar bir-biri ilə sıx bağlı olub, birgə şəkildə insanın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ailədə öyrədilən dil uşağın düşüncə dünyasını formalaşdırır. Dil vasitəsilə insan öz hisslərini ifadə edir, fikirlərini bölüşür. Ana dili insana milli kimliyini dərk etdirməyə kömək edir. Dil həm də xalqın yaddaşı, mədəniyyətin daşıyıcısıdır. Ailə isə bu dili yaşadan ilk məktəbdir. Uşaq ailədə danışmağı, dinləməyi və anlamağı öyrənir. Dil vasitəsilə ailə dəyərləri nəsildən-nəslə ötürülür. Ana dilində danışmaq milli varlığa hörmətdir. Bu hörmət ailədən başlayır. Ailə üzvləri bir-birinə qarşı hörmət və anlayış göstərdikdə, cəmiyyət də sağlam olur.
Din isə insanın mənəvi dünyasını zənginləşdirən ən vacib amildir. Ailədə dinin verdiyi təlimlər uşağa səbirli, dürüst, mərhəmətli olmağı öyrədir. Din insanın ruhunu tərbiyə edir. Uşaq ibadətləri, dua etməyi, şükr etməyi ailədə öyrənir. Bu öyrənmə onun mənəvi gücünü artırır. Din ailə daxilində birlik və harmoniya yaradır. Ailədə dəyərlərə əsaslanan münasibətlər möhkəm olur. Din həm də insana məsuliyyət hissi aşılayır. Ailədə dini tərbiyə alan uşaq doğru ilə yanlışı ayırmağı bacarır. Dini dəyərlər cəmiyyətin mənəvi səviyyəsini artırır.
Ailə həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan insanın sığınacaq yeridir. Burada formalaşan dəyərlər insanın gələcək həyatına yön verir. Ailədə sevgi və qarşılıqlı anlayış varsa, bu insanı cəmiyyətdə də xoş niyyətli edir. Dil, din və ailə birlikdə insanı bütöv bir şəxsiyyət kimi yetişdirir. Onların hər biri bir qanaddır – biri olmasa, insan tam inkişaf edə bilməz. Ailə milli kimliyimizin ocağı, din mənəvi dayağımız, dil isə ruhumuzun səsidir. Bu dəyərlərə sahib çıxmaq həm fərdi, həm də milli borcumuzdur. Ailə, dil və din bizim keçmişimizi bu günə, bu günümüzü isə sabaha daşıyan körpüdür. Onlara sahib çıxsaq, gələcəyimizi qoruya bilərik.
Ailə, dil və din – keçmişimizi yaşadan, bu günümüzü birləşdirən və gələcəyimizi quracaq ən möhkəm dayaq sütunlarımızdır.
Mədəni-Niyyət qəzetinin,yenideyer.az ın baş redaktoru “MENTALİTET” yeni nəsilə sosial-mənəvi dəstək İB sədri araşdırmaçı publisist Hacı Rahim İsmayılov
