MENTALİTETİMİZİN MUASİR GƏNCLİYDƏ SÜQUTU.. Hacı Rahim yazır…

Hacı Rahim yazır…

Gənclik və təhsil cəmiyyətin inkişafında və gələcəyinin müəyyən olunmasında mühüm rol oynayan iki əsas sütundur. Xüsusilə qloballaşma və informasiya dövründə gənclərin və təhsilin üzərinə düşən məsuliyyət daha da artır, çünki bu dövr sürətli dəyişikliklər, informasiya bolluğu və mədəni müxtəlifliklə xarakterizə olunur. Gənclər cəmiyyətin ən dinamik və çevik təbəqəsi olduqları üçün dəyişikliklərə daha tez uyğunlaşır və yeni ideyaları qəbul etməyə daha açıq olurlar. Lakin bu açıq fikirli olmaq, bəzən milli dəyərlərin unudulması və yad təsirlərin kor-koranə mənimsənilməsi ilə nəticələnə bilər. Məhz bu baxımdan, təhsilin və gəncliyin düzgün istiqamətləndirilməsi cəmiyyətin milli mənəvi dəyərlərinin qorunması baxımından olduqca vacibdir. Gənclər qloballaşma və informasiya dalğası qarşısında passiv və yönsüz qalarlarsa, onların milli kimliyi, tarixi yaddaşı və mədəni bağlılığı zərbə alar. Buna görə də təhsil sistemi yalnız bilik ötürən bir qurum deyil, həm də mənəvi tərbiyənin və milli kimliyin formalaşdırıldığı bir mühit olmalıdır. Təhsil vasitəsilə gənclərə yalnız elmi və texnoloji biliklər deyil, eyni zamanda milli tarix, dil, ədəbiyyat, mədəniyyət və dəyərlər sistemli şəkildə öyrədilməlidir. Məktəb və universitetlərdə tədris olunan fənlər milli kontekstdə təqdim edilməli, hər bir mövzu azərbaycançılıq ideologiyası, vətənpərvərlik və milli kimlik prizmasından izah olunmalıdır. Müəllimlər yalnız dərs deyən şəxslər deyil, həm də gənclərə örnək olan, onların düşüncə tərzinə və xarakterinə təsir edən şəxsiyyətlərdir. Bu səbəbdən müəllimlərin özləri də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik olmalı və gənclərdə milli dəyərlərə hörmət hissini aşılaya bilməlidirlər. Gənclər isə öz növbəsində, bu bilikləri mənimsəməklə yanaşı, onları gündəlik həyatlarında tətbiq etməli, milli dəyərləri yaşadan və gələcək nəsillərə ötürən aktiv vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirməlidirlər. Sosial media və informasiya texnologiyaları gənclər arasında ən çox istifadə olunan vasitələrdir. Bu platformalar vasitəsilə həm pozitiv, həm də neqativ məzmun geniş yayılır. Gənclər bu məzmunu tənqid süzgəcindən keçirməyi bacarmalı, faydalı məlumatları seçməli və zərərli təsirlərə qarşı müqavimət göstərməlidirlər. Bu bacarıqlar isə yalnız ailə və məktəb tərbiyəsi ilə formalaşa bilər. Məsələn, gənc bir şəxs hansısa xarici ölkənin mədəniyyətini tanımaq və maraq göstərmək hüququna malikdir, lakin bu maraq onun öz milli dəyərlərini unutması ilə nəticələnməməlidir. Gənc bilməlidir ki, onun dili, tarixi, musiqisi, adət-ənənələri və dini inancı onun mənəvi dayaq nöqtəsidir və bu dayaqlar olmadan onun şəxsiyyət kimi formalaşması mümkün deyil. Təhsil prosesində bu prinsiplər sistemli şəkildə təbliğ olunmalıdır. Dövlətin də bu məsələdə rolu əvəzsizdir. Dövlət təhsil siyasətində milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına və gənclərin bu ruhda tərbiyəsinə xüsusi diqqət yetirməlidir. Təhsil proqramları mütəmadi olaraq yenilənməli, yeni texnologiyalara uyğunlaşdırılmalı və eyni zamanda milli məzmun zənginləşdirilməlidir. Gənclər üçün xüsusi layihələr, təlimlər, seminarlar və düşərgələr təşkil olunmalı, onların həm intellektual, həm də mənəvi inkişafına şərait yaradılmalıdır. Bununla yanaşı, sosial mediada milli dəyərləri əks etdirən və gənclər tərəfindən maraqla qarşılanacaq məzmunlar yaradılmalı, vətənpərvərlik ruhunu gücləndirən kampaniyalar keçirilməlidir. Gənclərin yaradıcı təşəbbüslərinə dəstək verilməli, onların milli mövzularda film, musiqi, ədəbiyyat və rəqəmsal məhsullar yaratmasına stimul verilməlidir. Eyni zamanda, gənclər arasında könüllülük fəaliyyəti genişləndirilməli, onlar milli dəyərlərin təbliği üçün müxtəlif layihələrə cəlb olunmalıdır. Universitetlərdə və məktəblərdə tələbə birlikləri, dərnəklər və klublar vasitəsilə milli dəyərlərə həsr olunmuş tədbirlər və müzakirələr təşkil olunmalıdır. Beləliklə, gənclər öz biliklərini artırmaqla yanaşı, milli kimliklərini də gücləndirirlər. Gənclər özlərini tanıdıqca, öz mədəniyyətlərinə daha çox bağlanır və yad təsirlərə qarşı daha dayanıqlı olurlar. Bu gün Azərbaycanın gələcəyi məhz bu günkü gənclərin əlindədir. Onların hansı dəyərlərlə böyüməsi, hansı düşüncə ilə yetişməsi ölkənin sabahkı inkişafını müəyyən edir. Ona görə də gənclərin təkcə yaxşı mütəxəssis olması kifayət deyil, onların vətənini sevən, dəyərlərinə bağlı, məsuliyyətli vətəndaşlar olaraq yetişməsi əsas şərtdir. Bu prosesdə isə təhsil aparıcı rol oynayır. Müasir təhsil sistemi təkcə bilik verən deyil, dəyərlər aşılayan, şəxsiyyət formalaşdıran bir proses kimi həyata keçirilməlidir. Hər bir təhsil müəssisəsi yalnız elmi və texniki bacarıqların deyil, həm də milli şüurun və mənəvi dayanağın formalaşdırıldığı bir ocaq olmalıdır. Gənclər öz tarixini, mədəniyyətini və qəhrəmanlarını tanımalı, onlardan ilham alaraq gələcəyə inamla addımlamalıdırlar. Təhsil gənclərə bu inamı və bu irsi aşılamalıdır. Eyni zamanda, gənclər də bu prosesə aktiv şəkildə qatılmalı, öyrəndiklərini tətbiq etməli və ətrafdakıları da milli dəyərlər ətrafında birləşdirməlidirlər. Onlar təkcə öyrənən deyil, həm də öyrədən, təbliğ edən və nümunə göstərən olmalıdırlar. Yalnız bu şəkildə gənclik və təhsil qloballaşma və informasiya dövründə dəyərlərin aşınmasına qarşı güclü bir sədd yarada bilər. Gənclik bir xalqın güzgüsüdür, əgər bu güzgüdə milli kimlik, mənəvi zənginlik və əxlaqi bütövlük əks olunursa, deməli, həmin xalqın gələcəyi etibarlıdır. Təhsil isə bu güzgünün aydın və şəffaf olmasını təmin edən vasitədir. Gənclərin və təhsilin vəhdəti gələcəyin milli ruhlu, savadlı, vətəninə və xalqına bağlı vətəndaşlarının formalaşmasına zəmin yaradır. Bu birlik təkcə bu günü deyil, gələcəyi də xilas edə bilər. Gənclər bu gün təhsil alaraq, sabah cəmiyyətə yön verəcəklər və bu yön ya dəyərlər üzərində qurulacaq, ya da dəyərlərin aşındığı bir istiqamət olacaq. Bu seçim isə təhsil sisteminin verdiyi tərbiyədən və gənclərin göstərdiyi iradədən asılıdır. Ona görə də bu prosesə bütün cəmiyyət laqeyd qalmamalı, hər kəs — müəllimlər, valideynlər, ziyalılar, dövlət qurumları və ən əsası gənclərin özləri bu istiqamətdə həmrəy olmalı, milli dəyərləri gələcəyə daşımaq üçün birlikdə çalışmalıdır.

Qloballaşma və informasiya dövrünün gənclərə təsiri – rəqəmlərlə

• Sosial media istifadəsi: Azərbaycan İnternet Forumunun məlumatına görə, 2023-cü ildə ölkədə 14–30 yaş arası gənclərin 91%-i gündəlik sosial şəbəkələrdən aktiv istifadə edir, onların təxminən 62%-i isə əsasən xarici kontentə üstünlük verir. Bu, gənclərin daha çox qloballaşmış, milli kökdən uzaq təsirlərə məruz qaldığını göstərir.
• Milli dəyərlərə münasibət: Gənclər və İdman Nazirliyinin 2022-ci ildə keçirdiyi sorğuya əsasən, gənclərin yalnız 58%-i milli-mənəvi dəyərləri öz həyatında əsas dəyər kimi qəbul etdiyini bildirib. Bu, 2010-cu illə müqayisədə 20%-lik azalma deməkdir.
• Dil istifadəsi: 2023-cü ildə Bakı şəhərində aparılmış araşdırmada məlum olub ki, şəhər məktəblərində təhsil alan gənclərin təxminən 27%-i gündəlik ünsiyyətdə Azərbaycan dilindən çox rus və ya ingilis dilində danışmağa üstünlük verir. Bu da qloballaşmanın təsiri ilə milli dilin istifadəsinin azaldığını göstərir.

Araşdırmaçı Publisist “MENTALİTET” yeni nəsilə sosial-mənəvi dəstək İB sədri
Mədəini-Niyyət və yenimedia.az xəbər portalının təsisçisi
Hacı Rahim İsmayılov