Milli dəyərlərin qorunmasında maarifin və medianın rolu..
Hacı Rahim yazır..
Milli dəyərlərin qorunmasında maarifin və medianın rolu
Milli dəyərlərin qorunması hər bir xalq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu dəyərlər bir millətin kimliyini, tarixini, mənəviyyatını və mədəni əsaslarını formalaşdıran amillərdir. Milli dəyərlər dedikdə, xalqın dili, dini, adət-ənənələri, ailə dəyərləri, əxlaqi prinsipləri, musiqisi, folkloru və ümumilikdə milli kimliyini təşkil edən bütün mənəvi sərvətləri nəzərdə tutulur. Bu dəyərlər nəsildən-nəslə ötürülərək bir millətin varlığını və sabitliyini təmin edir. Əgər bu dəyərlər itirilərsə, xalqın milli birliyi zəifləyər, cəmiyyətin daxili bağları qırılar və yad təsirlərə daha açıq vəziyyət yaranar. Bu səbəbdən də milli dəyərlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu prosesdə iki əsas faktor : maarif və media xüsusi rol oynayır. Maarif – yəni təhsil və maarifləndirmə sistemi – yalnız bilik ötürmək funksiyası daşımır. O, həm də milli dəyərlərin şagirdlərə aşılanmasında mühüm vasitədir. Məktəbdə verilən dərslər, tarix və ədəbiyyat fənləri, vətənpərvərliklə bağlı tərbiyə proqramları, müəllimlərin şəxsi nümunəsi uşaqlarda milli kimlik duyğusunu formalaşdırır. Təhsil alan gənc yalnız bir peşə sahibi deyil, həm də öz xalqının kimliyini, keçmişini və mədəniyyətini bilən, ona hörmət edən bir vətəndaş olmalıdır. Bunun üçün isə maarif sistemi milli ideyalar əsasında qurulmalı, dərsliklər və tədris proqramları milli dəyərlərin qorunmasına yönəlməlidir.
Media isə bu dəyərlərin geniş kütləyə çatdırılması, gündəlik həyatın bir parçasına çevrilməsi baxımından çox güclü vasitədir. Müasir dünyada insanlar gün ərzində çox vaxtlarını internetdə, televiziyada, sosial şəbəkələrdə keçirirlər. Ona görə də media bir növ “virtual məktəb” rolunu oynayır. Əgər media bu platformalarda milli musiqimizi, ədəbiyyatımızı, qəhrəmanlarımızı, xalqın tarixi və mədəni irsini təbliğ edirsə, bu dəyərlər cəmiyyətin bütün təbəqələrinə çatır və gündəlik şüurda yer tutur. Media həmçinin müasir texnologiyalardan istifadə etməklə bu dəyərləri daha cəlbedici formada təqdim edə bilər.Məsələn:animasiya, sənədli filmlər, sosial çarxlar, müsabiqələr və interaktiv layihələr vasitəsilə. Bunun əksinə, əgər media yalnız xarici təsirli, mənəviyyatsız və milli ruhdan uzaq məzmun yayırsa, bu zaman gənclər yad dəyərlərlə böyüyür və öz milli kimliyindən uzaq düşür. Bu baxımdan medianın məsuliyyəti çox böyükdür.
Maariflə media arasında çox sıx əlaqə vardır. Maarif bir fərdin ilkin düşüncə və dəyərlər bazasını formalaşdırır, media isə bu düşüncələri ya gücləndirir, ya da zəiflədir. Məsələn, məktəbdə vətənpərvərlik öyrədilən bir şagird əgər televiziyada və sosial şəbəkələrdə milli dəyərləri aşağılayan və ya yadlaşmış məzmunlarla üzləşərsə, onun bu sahədə formalaşmış düşüncəsi zədələnə bilər. Əksinə, əgər media maarifin verdiyi tərbiyəni dəstəkləyərsə, bu zaman cəmiyyət daha möhkəm milli təməllərə sahib olar. Media maariflə əməkdaşlıq etməli, təhsil ekspertləri ilə birgə verilişlər, tədris materialları, təbliğat xarakterli layihələr hazırlamalıdır. Maarif müəssisələri də medianın imkanlarından düzgün istifadə etməlidir. Məsələn, məktəblərdə media savadlılığı dərsləri təşkil olunmalı, şagirdlərə düzgün informasiya seçmək bacarığı aşılanmalıdır.
Bu gün Azərbaycanda milli dəyərlərin qorunması sahəsində bir sıra təşəbbüslər həyata keçirilir. Dövlət tərəfindən qəbul olunan strategiyalar, təhsil proqramlarında milli məzmunun artırılması, televiziyada və sosial mediada vətənpərvərlik mövzularının gündəmə gətirilməsi bu işə xidmət edir. Məsələn, “Azərbaycan ədəbiyyatı” və “Azərbaycan tarixi” fənləri məhz milli dəyərlərin ötürülməsi üçün əsas vasitələrdən biridir. Eyni zamanda, məktəblərdə keçirilən “Milli dəyərlər həftəsi”, “Vətən sevgisi” mövzusunda inşa müsabiqələri və bayraq günləri uşaqlarda milli ruhun gücləndirilməsinə xidmət edir. Televiziyada yayımlanan “Əcdadlarımızın izi ilə”, “Mədəni irsimiz” kimi proqramlar da milli mirasın yaşadılması baxımından mühüm rol oynayır. Sosial şəbəkələrdə fəaliyyət göstərən maarifçi səhifələr və videolar da gənclərin diqqətini çəkir. Amma bu işin daha da genişləndirilməsi lazımdır.
Statistik məlumatlara nəzər salsaq, Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyinin 2023-cü ildə keçirdiyi sorğuda iştirak edən gənclərin 68% i milli dəyərləri qorumağı öz vətəndaşlıq borcu hesab etdiyini bildirib. Təhsil Nazirliyinin 2022-ci ildə apardığı araşdırmalara əsasən, orta məktəb şagirdlərinin 75%i məktəbdə milli adət-ənənələr barədə kifayət qədər məlumat aldığını qeyd edib. Lakin eyni zamanda sosial mediadan aktiv istifadə edən gənclərin yalnız 43% bu platformalarda milli məzmunlu paylaşımları mütəmadi izlədiyini bildirib. Bu da göstərir ki, media sahəsində hələ görüləsi işlər çoxdur və daha effektiv maarifləndirmə aparılmalıdır. Digər tərəfdən, UNESCO-nun hesabatına görə, milli dəyərlərin qorunmasında medianın düzgün istifadəsi olan ölkələrdə gənclərin mədəni kimliyə bağlılığı 30–40 % daha yüksəkdir.
Beləliklə, milli dəyərlərin qorunması sadəcə tarix və mədəniyyət məsələsi deyil, həm də milli təhlükəsizlik və sabitlik məsələsidir. Maarif və media bu prosesin iki əsas dayağıdır. Onların birgə fəaliyyəti nəticəsində xalqın milli ruhu qorunur, gələcək nəsillər milli kimlik şüuru ilə formalaşır və cəmiyyət daha möhkəm bünövrə üzərində inkişaf edir. Əgər maarif və media öz funksiyalarını milli maraqlar çərçivəsində həyata keçirərsə, Azərbaycan gəncliyi həm müasir dünyaya inteqrasiya edə bilər, həm də öz köklərindən qopmaz. Bu da bizim sabahımızın daha güclü olması deməkdir.
Araşdırmaçı Publisist “MENTALİTET” yeni nəsilə sosial-mənəvi dəstək İB sədri
Mədəini-Niyyət və yenimedia.az xəbər portalının təsisçisi
Hacı Rahim İsmayılov
